NGÀN NĂM THƠ THẨN BÓNG TRĂNG CHƠI

Tưởng niệm NGUYỄN HỮU NGỌC

Chân dung Nguyễn Hữu Ngọc

Tôi viết những dòng này cho một người bạn quen nhau đà hơn 30 năm rồi. Thuở tóc hãy còn xanh ấy mỗi khi hồi tưởng lại khiến lòng cứ miên man chìm đắm trong biết bao kỷ niệm từ chuyện này đến chuyện kia, kể hoài không dứt. Bởi đó là những tháng năm đầu đời xa lìa quê hương: bà con xa không bằng láng giềng gần, huống chi là một người bạn ăn ý với nhau ở nhiều điểm và lại cùng chung một lý tưởng dấn thân. Tôi thường ví tình bạn trong cuộc sống lưu vong gần giống với tình yêu của những người lính với nhau. Trong chiến tranh bom đạn, giữa cái chết rập rình, tình đồng đội ấm áp ngoài ý nghĩa giúp người lính giải tỏa các áp lực tinh thần, dắt dìu nhau vượt qua khó khăn gian khổ, nhưng quan trọng hơn cả, tình chiến hữu gắn bó đó giúp giảm nhẹ cô đơn để yêu sống và chiến đấu can đảm hơn. Bởi lẽ, không có nỗi cô đơn nào khủng khiếp và lớn hơn cô đơn của con người trước cái chết. Người lưu vong sống như “thú hoang lạc đàn”[1] cũng gần giống thế. Dù không đối diện trực tiếp với chết chóc thể xác nhưng trước một xã hội xa lạ, đầy dẫy áp lực hiếp đáp tinh thần, người tỵ nạn Việt Nam đã phải lâm vào cuộc chiến cân não không kém khốc liệt để vừa chống chỏi vừa hội nhập.

Đối với tôi, ấn tượng đầu tiên là bài viết của bạn đăng trên báo khi vừa đi tham dự trại Hè 1984 do Hiệp hội người Việt tại Nhật tổ chức về, với lối viết nhẹ nhàng ở nhiều câu, rồi chợt làm người đọc dâng trào ở một số câu, và tựu chung lối hành văn của toàn bài vẫn rất mực bình thản, đôn hậu. Văn là người, đọc văn, tôi không khỏi liên tưởng đến vẻ mặt hiền hòa, gọng kính trắng trên khuôn mặt hơi gầy cứ luôn xệ xuống rồi lại được đưa lên bằng ngón tay trỏ co lại…Mất mẹ vào lúc tuổi còn nhỏ, khi đang tảo tần trên chuyến xe hàng vượt đèo Hải Vân thì tài xế mất tay lái, tuột dốc…Cái chết thảm khốc của người mình yêu quý nhất hình như đã đè nặng cả đời mà một ví dụ có thể được kể ra là chưa bao giờ tôi thấy bạn cười hả hê, to tiếng. Mất mẹ, rất có thể chúng ta mất nụ cười. Nếu nói như Nhất Hạnh :“Mẹ là Khoa trưởng phân khoa Tình yêu trong Đại học trường Đời” thì bạn tôi không may để tốt nghiệp được “bộ môn tình yêu”, nhưng lạ thay, cuộc sống với những bù đắp nhiệm màu của nó, 30 năm qua, tôi vẫn chưa nghe một ai phàn nàn rằng bạn là người sống thiếu tử tế. Và tôi tin rằng chính mẹ khi còn sống cũng như lúc mất đã luôn bên bạn để dạy dỗ rằng sống sao cho thật tình cảm chan hòa.

Tôi nhỏ tuổi hơn nhưng lấy vợ trước để rồi phải quay cuồng với công việc hãng xưởng mưu sinh nuôi nấng gia đình, “mang thân ra chốn xứ người, thằng nhỏ lên mười cũng gọi bằng anh”, giữa nhịp đời nhiều lúc nghiệt ngã đó thì những ly rượu trong buổi nhậu cuối tuần với nhau đã giải tỏa rất nhiều phiền muộn, bức xúc trong cuộc sống đời thường. Tôi biết ơn bạn dù bận rộn với công việc riêng nhưng vẫn dành thời giờ để tôi trút bầu tâm sự mà phần nhiều là chuyện hãng xưởng chẳng liên quan gì đến người phải nghe nó. Ôn lại chuyện cũ mới thấm thía câu nói “một người bạn thân là một mặt trời nhỏ”, càng sống xa nhà, mặt trời ấy càng không nhỏ.

Rồi cũng như tôi, bạn lập gia đình, xoay sở nuôi con do vậy mà gặp nhau ngày càng ít. Cho đến một buổi tối mùa Đông cách đây 12 năm, khi nghe bạn trình bày quyết định phải về làm việc tại Việt Nam vì một lý do đặc biệt thì tôi như té ngửa, lòng dạ ngổn ngang vừa thương cho cuộc sống lao đao lận đận, vừa giận phần nhiều do cảm giác dỗi hờn mất mát. Dù biết là bạn đã suy nghĩ nhiều lắm trước quyết định này và dù biết mình không thể giúp đỡ gì hơn nhưng tôi vẫn nặng lời ngăn cản và chắc là đã có những câu nói xúc phạm tự ái. Mãi đến bây giờ vẫn chưa quên được khuôn mặt im lặng trước tay lái trên đoạn đường bạn đưa tôi về nhà hôm đó: có chút khổ đau, thất vọng pha lẫn trong cam chịu không lời. Có lẽ tôi đã phải nói khác đi, thay vì trách móc mà phải bình tĩnh hơn, rộng lượng hơn để động viên cho đoạn đời cam go đang đến đó. Phải nhiều năm sau, tôi mới hiểu ra là bạn đã chờ đợi ở tôi điều gì vào lúc đó, vào thời điểm mà tôi cần xứng đáng là một người bạn thân thiết.

Cuộc sống cứ chảy mãi một dòng, cuồn cuộn miệt mài, xa mặt cách lòng, chúng tôi tản mác nhau mỗi người một ngã và chỉ còn thi thoảng nhớ nhau qua câu chuyện với những bạn bè khác. Tuổi trẻ thấm thoát rồi cũng trôi qua để chúng ta bắt đầu quay dần lại với quá khứ. Mà quá khứ thì thường có màu không vui.

Kỷ niệm cũ vẫn còn nguyên vẹn đó

Trời tháng Giêng tháng Bảy buồn như nhau.[2]

Tuy nhiên, này bạn, vẫn còn đây, mồn một trong ký ức những đêm lửa trại “tâm sự đời tôi” thầm thì bên bờ hồ núi Phú sĩ, lần dã ngoại Nikko cãi nhau với P. nhiều hơn là đi chơi vui vẻ, chuyến đi Himeji dằng dặc vì chờ xe D. mất trọn ngày đường, suối khuya Okutama chuyện trò đến 3h chiều hôm sau mới vãng…rồi tiếng đàn thùng đệm hát boléro ứ ừ khi say xỉn cho đến lần cao hứng mạn đàm văn nghệ với bác P. Duy “hát cho vũ trụ lung lay, vũ trụ lung lay thì hát cho vũ trụ đứng lại”…khối kỷ niệm trai trẻ ấy dễ gì quên được. Phải chi cuộc đời mãi đẹp như những năm tháng đầy ắp tiếng hát đó. Con đường chọn lựa nào cũng bắt chúng ta phải bốc thăm với định mệnh, đẩy đưa với số phận…để rồi tháng 12 năm ngoái, hơn 6 năm tôi gặp lại bạn lúc đang vật vã với ống thở trên giường bệnh ngặt nghèo. Cảnh huống đau lòng đó đã làm tất cả anh chị em bè bạn đi thăm hôm ấy đỏ hoe đôi mắt. Bàn tay to với những ngón dài mang bản lĩnh đàn ông và khéo léo trong nhiều công việc lao động khác nhau ngày xưa giờ đang rũ ra, sóng soài bên mép giường. Cả cơ thể dường như đang thu lại nhỏ nhoi, phập phồng trong từng hơi thở được chuyền qua máy cấp dưỡng khí, và trong khi tất cả chúng tôi đều mất bình tĩnh thì chỉ có cháu gái tự nhiên chuyện trò với bố, câu chuyện có người nói mà không có người đáp. Tôi nghe tiếng được tiếng mất những lời thoại này, không hiểu sao lại chợt nhớ đến mấy câu thơ Hoàng Cầm:

Ta con bê vàng lạc dáng chiều xanh 
Đi mãi tìm sim chẳng chín…
 
Dóng dả gọi về đồng sương
 
Đôi ba người lận đận…

Cây ổi giơ xương 
Chống đỡ mùa đông xập về
 
Đánh úp…

       Có lẽ nào, bạn tôi ơi, đang bất động trên giường mà thần hồn thì như con bê lạc đồng cỏ, đi mãi suốt đời chẳng tìm được trái ngọt, để rồi lận đận, chống đỡ, để rồi xập về… đánh úp. Cuộc đời này dường như được chắp nối bằng những chuyến đi, từ bước đi chập chững đầu đời cho đến khi đi học, đi lính, đi làm ăn xa, đi di tản để cuối cùng là đi về… dưới sự dẫn đường của định mệnh, mà định mệnh thì đến như một ngọn gió thổi qua tung đám bụi mờ để từng hạt bụi bắt đầu cuộc tuần du ở trăm nghìn nẻo đường khác nhau trước khi lại rơi xuống về nghỉ ngơi với đất. “Quê hương mà, rồi mình cũng phải về mà thôi”, đó là câu nói mà 12 năm trước bạn đã nói với tôi trước lúc giã từ, một giọng nói luôn nhẹ nhàng nhưng tha thiết xiết bao. Tôi nghĩ đến con cá hồi sau những năm tháng lênh đênh ở nhiều vùng biển lạc loài đã vượt mọi thác ghềnh tìm về đầu nguồn nơi nó được sinh ra. Dù đục dù trong, vẫn tìm về thôi thúc, khôn nguôi.

Bao nhiêu năm rồi còn mãi ra đi,

đi đâu loanh quanh cho đời mỏi mệt…[3]

       Hôm nay, nhận tin bạn quyết định về lại quê nhà dưỡng bệnh sau khi được bác sĩ thông báo là không sống được bao lâu nữa. Tôi ngồi đây cứ thẩn thờ mãi cho đời sống vô thường và vội viết những dòng này để nhớ về một tình bạn, một đoạn đời với các tháng năm không thể nào quên. Không có lời chúc nào ý nghĩa trước cõi hết. Mà chỉ là những nhức nhối trong tim của người ở lại cứ mãi ray rứt về một câu hỏi từ hằng nghìn năm nay: con người sinh ra để làm gì ?  Tôi ở xa không về kịp trước ngày bạn đi, xót lắm, thôi thì, một đoạn thơ Tản Đà làm quà tống biệt bạn nhé.

Đá mòn, rêu nhạt,

Nước chảy, huê trôi,

Cái hạc bay lên vút tận trời!

Trời đất từ đây xa cách mãi.

Cửa động,

Đầu non,

Đường lối cũ,

Ngàn năm thơ thẩn bóng trăng chơi

Thái Văn Hòa


[1] Lời nhạc Nam Lộc

[2] Thơ Nguyễn đình Toàn

[3] Lời nhạc Trịnh công Sơn

Trả lời

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: