NHỮNG CON PHƯỢNG HOÀNG GÃY CÁNH

GIAO HƯỞNG

Bài đăng trên Nguyệt san Hiệp Hội số 97 tháng 9/1998

NHỮNG CON PHƯỢNG HOÀNG GÃY CÁNH

Vào những năm 73, 74 giới nhạc trẻ Việt Nam đã tiếp nhận những dòng nhạc mới trẻ đặc sắc cũng như lời nhạc được thể hiện bằng các ý tưởng phóng thoáng, hiện thực qua các tác phẩm tự biên tự diễn của ban nhạc Phượng Hoàng. So với các ban nhạc trẻ cùng thời như Mây Trắng, Peanut Company, Crazy Dog, Uptight v.v… chỉ chuyên về trình diễn những bản nhạc ngoại quốc thịnh hành đa số được chuyển sang lời Việt, thì ban Phượng Hoàng đã tiến 1 bước khá xa trên lĩnh vực cải cách sáng tác. Đồng thời ban nhạc này cũng đã tạo được một dáng đứng thật đặc biệt trong vòm trời nhạc trẻ quốc nội khi tung ra những ca khúc tự biên về thể loại Pop/Rock mang đầy nhạc tính Việt Nam mà không chút nào chịu ảnh hưởng nơi các dòng nhạc Âu Mỹ như: Tôi Muốn, Yêu Người và Yêu Đời, Hãy Ngước Mặt Nhìn Đời, Phiên Khúc Mùa Đông, Hãy Nhìn Xuống Chân, Yêu Em…

Rồi đất nước lâm cảnh đại nạn 30.4.75, Phượng Hoàng cũng rã băng theo cơn quốc biến, kẻ ở lại quê nhà người đi ra xứ lạ. Từ đó đến nay thấm thoát đã gần 25 năm, những tác phẩm bất hủ của Phượng Hoàng thỉnh thoảng chỉ được đưa vào các chương trình đại nhạc hội, các băng video ca nhạc hải ngoại thật ít ỏi và gần như bị quên lãng. Và chính vì vậy, dòng nhạc trẻ Việt Nam dường như đã bị khựng lại, mất hẳn niềm tin và chất liệu sáng tác trên nền tảng cải cách sáng tạo cho phù hợp với âm hưởng Việt Nam. Chúng ta đã không đủ điều kiện, nhân tố hoặc không nhận thức đúng mức nội dung những tác phẩm của ban Phượng Hoàng nên các đóng góp quý báu này đã không được duy trì và phát huy chăng? Có lẽ 3 yếu tố trên đây đều đúng và ngoài ra nó cũng kèm theo một số nguyên nhân phụ khác.

Nhìn ngược về thời gian kể từ khi người Việt Nam ra đi tị nạn nơi hải ngoại thì tình hình sinh hoạt âm nhạc đã có phần khởi sắc và trải qua nhiều giai đoạn biến chuyển. Khởi đi từ những sáng tác về đấu tranh ca, tị nạn ca của các tác giả Phạm Duy, Nguyệt Ánh, Châu Đình An…, đã nói lên thân phận và tâm trạng người tị nạn Việt Nam với một khí thế sôi sục đấu tranh hướng về quốc nội mong ngày phục quốc. Sau đó thì số lượng người tỵ nạn tăng dần, cộng đồng người Việt được hình thành lớn mạnh và nhu cầu âm nhạc cũng chuyển hướng theo các bản nhạc trẻ ngoại quốc, những bài tình ca trước năm 75 trong một khí thế đấu tranh bão hòa theo xu hướng chung của thế giới. Tính từ đó đến nay, tại hải ngoại có được bao nhiêu sáng tác nổi tiếng của các ban nhạc trẻ Việt Nam? Tuy những khuôn mặt sáng tác nhạc trẻ thường xuyên ở hải ngoại như Đức Huy, Trịnh Nam Sơn v.v… cũng có nhiều đóng góp, nhưng vẫn còn mang tính cách cá nhân và nằm trong phạm vi của dòng nhạc tình ca Ballad trước đây chứ chưa có được những nét cải cách tân kỳ và độc đáo như ban Phượng Hoàng. Điển hình là các bản nhạc trước 75 và những sáng tác ở hải ngoại sau này đều có chung một điểm là các tác giả hầu như rất ít khi soạn cho bài hát câu nhạc dạo intro, các bố cục của hợp âm chuyển tiếp và câu nhạc kết. Cũng như hiện tượng một bản nhạc được quá nhiều ca sĩ trình bày khiến người nghe không phân biệt nguyên bản bài hát và đưa đến tâm lý rất ít ưa chuộng các sáng tác mới.

Trong khi đó, ngược dòng thời gian thêm chút nữa, khi cách đây vừa đúng 25 năm, Phượng Hoàng đã chợt xuất hiện trên sân khấu các đại nhạc hội Gây Quỹ Cây Mùa Xuân Chiến Sĩ và 2 tác giả chuyên biên soạn, sáng tác của ban Phượng Hoàng là Lê Hựu Hà và Nguyễn Trung Cang đã cho ra đời tuyển tập nhạc đầu tay của mình.

Qua những tác phẩm này, phải công nhận là Lê Hựu Hà và Nguyễn Trung Cang đă đi tiên phong trong việc khai phá những lĩnh vực mới mẻ cho dòng nhạc trẻ Việt Nam bằng những âm điệu, tiết tấu nhanh nhẹn tươi sáng của thể loại Pop/Rock. Những tác phẩm này đều được kết cấu bởi những chuỗi hợp âm liên kết rất hợp lý, đồng thời ở các đoạn chuyển động, các câu nhập khúc intro và đoạn kết cũng cho thấy sự nối tiếp chặt chẽ trong một bố cục vững vàng phong phú. Hơn nữa qua tiếng hát Elvis Phương, ca sĩ chính của ban Phượng Hoàng, những tác phẩm tự biên này đã được chuyển đạt thật xuất sắc đến tâm cảm người nghe. Giọng ca của anh thật trầm bổng khó lường với những tần số vượt qua mức xác định của âm vực bài hát, không cầu kỳ chải chuốt nhưng hùng hồn rõ ràng, dồi dào âm sắc và nhất là có được chất thanh dịu kỳ ảo trong những âm vực thật bổng.

Nói đến các tác phẩm của Phượng Hoàng, trước tiên phải đề cập đến tuyệt tác “Phiên Khúc Mùa Đông”.

Ngay từ câu intro nhập khúc mang chủ âm Sol trưởng, bài hát đã kích thích thính giác của người nghe bằng 8 nốt nhạc liên hoàn qua nghệ thuật rải acous-tic guitar vang lên thật réo rắt, nhưng lại mang đầy những âm hưởng xa vắng cảm thương. Sự độc đáo chính là ở điểm này! Vì thông thường các hợp âm trưởng đều thể hiện những âm chất tươi vui, nhẹ nhàng nhưng Phượng Hoàng lại có lối tác cảm đối hưởng khi khởi dụng 8 nốt nhạc nói trên một cách sáng tạo và tài tình. Kế đến 8 câu thơ trong phần phiên khúc mang những lời lẽ thương cảm, phóng khoáng được trải đều qua các hợp âm Sol trưởng (G), Fa trưởng (F), Đô trưởng (C) và Rê thứ (Dm) thật nhịp nhàng. Rồi bất chợt câu solo êm dịu của đoạn chuyển tiếp xuất hiện như tuôn chảy và giải tỏa cái tâm trạng ray rứt băn khoăn, cái không khí buông lả lúc đầu, để báo hiệu cho những đợt sóng âm thanh hùng tráng kế tiếp. Đến đây thì càng minh chứng tài nghệ của Phượng Hoàng, khi nhịp trống báo vừa dứt điểm câu solo phần điệp khúc đã vang lên mạnh mẽ trong chủ âm Đô trưởng, cho thấy một nghệ thuật cải biến và đảo nghịch chủ âm giữa Sol và Đô thật linh động xuất sắc. Chỉ cần những đặc điểm nói trên, bài hát này đã vượt xa các lối sáng tác thông thường của dòng nhạc tình ca Việt Nam và nhất là nhạc trẻ. Còn về phần lời nhạc thì Phiên Khúc Mùa Đông quả là một bài thơ tình đẹp, lãng mạn, phảng phất chút triết lý hiện sinh để nói lên thú đau thương của những cuộc tình dang dở. Qua đó, ta thấy Phượng Hoàng có lối dùng từ thẳng thừng nhưng mơ mộng, kỳ bí nhưng dễ thấm nhập như: “đọa đày ấy giờ đã đến mùa… trong quan tài buồn hồn nghe thêm trống vắng, tóc chưa xanh một lần nhưng tim nghe đã thương thân” v.v… thật mới mẻ và phóng thoáng quá!

Nói chung đây là một sáng tác có tính cách để đời của Phượng Hoàng đã được giới hâm mộ thời bấy giờ rất yêu thích. 

Kế đến là cặp “song tác” bài trùng không thể nào thiếu được khi đề cập tới sự nghiệp của Phượng Hoàng. Đó là 2 tác phẩm thường được trình bày qua hình thức liên khúc, nối tiếp và đan kẽ lẫn nhau: Tôi Muốn, Yêu Người Và Yêu Đời!

Hai ca khúc này đều mang nhịp điệu Pop thật sáng sủa, sinh động đúng như tên gọi của nó. Được kết cấu bằng chủ âm Fa trưởng và kèm theo những phụ âm chuẩn xác, dòng nhạc chẳng những đã được gửi đi một cách trôi chảy mạch lạc; mà còn tạo được sự sôi nổi cuồng nhiệt nơi những trường âm mang nhạc tính của Rock. Lời nhạc thì nói lên những ước muốn hồn nhiên, chân thật, đáng yêu của lứa tuổi thanh xuân và biểu hiện sự hướng thượng cao qúi nơi tấm lòng quảng đại yêu thương, tha thứ cho mọi người. Tựu trung, nhạc tính và nhạc ý của 2 ca khúc này đã trở nên hoàn hảo. Chính vì thế mà hai tác phẩm nói trên đã đoạt giải bài hát hay nhất trong năm 73-74 của giải “Kim Khánh”.

Những nhân sinh quan, những nhận định về thân phận con người ở kiếp đời trần tục này cũng đã được Phượng Hoàng gửi gắm qua ca khúc “Hãy Nhìn Xuống Chân”. Không cần triết lý sâu xa hay ẩn dụ huyền bí cao siêu, ngay câu thơ đầu tiên mà Phượng Hoàng nhắn gửi đến chúng ta ở phần phiên khúc đã đưa ra một cái nhìn chính xác của kiếp nhân sinh: “Hãy nhìn xuống chân để thấy thua loài côn trùng, sống đời tối tăm như loài giun”. Nhạc tính của ca khúc này tuy mang âm thể tự do qua lối trình tấu rải đều guitar thùng, nhưng thật sự nó đã bàng bạc các khuôn phách của loại Folk Song, một lần nữa Phượng Hoàng lại đưa dòng nhạc trẻ Việt Nam đi vào một khu vườn mới lạ. Âm điệu trầm buồn của chủ âm Mi thứ (Em) như càng xoáy mạnh vào những lời kêu gọi tha thiết nhẹ nhàng về một sự nhận diện nơi chính bản thân mình, đừng hờn ghét, đừng tranh giành, cấu xé lẫn nhau vì chúng ta vốn là đồng loại. Sao tuổi trẻ và cuộc đời với cái nhìn của Phượng Hoàng lại cao thượng đáng yêu đến thế!

Không dừng bước chân mạo hiểm, Phượng Hoàng lại tiến xa hơn bước nữa khi đưa thể điệu Swing Rock vào nhạc trẻ Việt Nam một cách thú vị qua 2 tác phẩm “Hãy Ngước Mặt Nhìn Đời” và “Bài Hát Cho Người Tuổi Trẻ”. Swing Rock vốn là một thể điệu rất giật nẩy ở những nốt bass và các câu trống dằn nhịp, vì vậy phải nói là rất khó khăn trong việc đưa lời hát bằng tiếng Việt vào bản nhạc. Bởi lẽ tiếng Việt có lục thanh khác với các thứ tiếng ngoại quốc không có dấu nhấn giọng. Nhưng điều này cũng không cản trở nổi trước sự khai phá mãnh liệt của ban Phượng Hoàng. Kết quả là 2 tác phẩm nói trên đã rất thành công trong lời nhạc gẫy gọn, suông câu và tròn ý.

Và dĩ nhiên là thể tình ca Ballad cũng không thể nào vắng mặt trong các sáng tác của Phượng Hoàng. Bài “Thương Nhau Ngày Mưa” và “Yêu Em” là thí dụ điển hình.

“Thương Nhau Ngày Mưa” là một bản nhạc đã từng làm xao xuyến biết bao con tim xúc cảm của giới trẻ Việt Nam thời đó với đoạn điệp khúc quen thuộc thật dễ thương: “Như mưa ngày nào thấm ướt vai em, như mưa ngày nào khuất lấp sao đêm…”. Và nó cũng thuộc vào một trong các sáng tác đặc biệt của Phượng Hoàng khi câu điệp khúc nói trên được đưa ngay vào phần nhập đề của bài hát. Hai hợp âm Rê thứ (Dm) và La trưởng (A) đã thay phiên nhau đóng vai trò chủ yếu trong phần phiên khúc và điệp khúc càng tạo thêm nét trữ tình cho bài hát. Đồng thời qua thể điệu Slow Rock nhẹ nhàng vương vấn, dòng nhạc đã tựa như những cơn mưa tuôn rơi đều đặn trên các trường canh nối liền những cảm xúc của ý nhạc.

Riêng tác khúc “Yêu Em” thì lại mang một nét đặc thù là không có lời nhạc trong phần điệp khúc, thay vào đó là đoạn nhạc đệm êm dịu, lả lướt. Và mặc dù mang chủ âm Rê trưởng (D) nhưng tác phẩm này lại dày đặc những không gian gợi cảm, tao nhã với tiết tấu đều đặn của thể điệu Slow Rock. Lời nhạc cũng khá táo bạo qua cách dùng những từ “chán, ghét, khinh khi, thèm v.v… “Yêu em vì ta GHÉT buồn, yêu em vì ta CHÁN đời, yêu em vì ta KHINH KHI dối gian, ta không THÈM mái tóc huyền…”

Phượng Hoàng đã không yêu em vì em đẹp lộng lẫy kiêu sa, mà yêu em vì em chân thật, ngây ngô và hồn nhiên như những loài hoa thơm cỏ dại.

Nói tóm lại, ở các tác phẩm của Phượng Hoàng ta thấy mỗi vẻ mỗi khác nhau và mang nhiều sắc thái phong phú đa dạng, thể hiện một sự vận dụng sáng tạo trong những nét cải cách về kỹ thuật tác khúc trên phương diện tình ca nhạc trẻ Việt Nam. Lối sáng tác của Phượng Hoàng còn mang tính cách quy ước chuyên nghiệp quốc tế, khi các phần cấu tạo trong ca khúc được biên soạn kỹ lưỡng, đầy đủ và chặt chẽ từ câu intro, đoạn chuyển động nối tiếp đến đoạn kết với những hợp âm chính xác. Vì thế khi trình tấu các tác phẩm của ban Phượng Hoàng, các ban nhạc khác bắt buộc phải tuân theo bố cục này chứ không thể nào tùy tiện cải biến nhất là phần nhập khúc. Như ta thấy hầu hết những bản nhạc trước 75 cho tới những sáng tác sau này tại hải ngoại đã bị hiện tượng “lạm phát intro”, và đa số hợp âm trong bài hát đã được biến chế thêm bớt qua mỗi lần các ban nhạc và ca sĩ trình diễn. Đó chính là vì tác giả của những bài hát này đã không có lối sáng tác chặt chẽ nói trên như ban Phượng Hoàng.

Hơn 2 thập niên qua những con Phượng Hoàng đã gãy cánh, mang theo nhiều sự tiếc nuối của giới yêu nhạc trẻ và một câu hỏi khó có câu trả lời: bao giờ chúng ta có lại được một ban nhạc trẻ như Phượng Hoàng?

GIAO HƯỞNG

Trả lời

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: