TUYỂN TẬP THƠ

  • TẾT TRONG THƠ VĂN VIỆT NAM

    THY VŨ

    Bài đăng trên Phụ trang Á Châu, số Xuân Bính Dần năm 1986

    TẾT TRONG THƠ VĂN VIỆT NAM

    “Trời sắp Tết hay lòng mình đang Tết

    Tôi mượn câu thơ cùa Nguyễn Đình Toàn để mở đầu bài viết này, cũng như để mở đầu lòng tôi khi bước qua năm mới. Đã có rất nhiều người viết về Tết, nhiều Thơ và Nhạc ca ngợi Tết, mùa Xuân.

    Từ cái thuở mới dựng nước xa xôi của mấy ngàn năm trước, Tết đã có mặt trong câu chuyện cổ tích “Bánh Chưng Bánh Dày” mở đầu cho món ăn quốc hồn quốc túy bất hủ. Tết có mặt khắp mọi nơi trong tự tình dân tộc, Tết hiện diện thiêng liêng trong lòng mỗi người, ở mỗi thổ ngơi, mỗi làng, mỗi xã Tết có một sắc thái riêng biệt, nhưng dù bất cứ ở đâu, trong bất cứ khó khăn nào, cái Tết Việt Nam vẫn còn giữ nguyên sắc thái cổ truyền và dân tộc tính, lẫn vào đó là sự duyên dáng, uyển chuyển tùy theo hoàn cảnh, phong tục và thời gian của dân bản xứ.

    Khi còn là cô học trò lớp Đệ Thất, tôi đã say mê ghi chép lai những vần thơ hay của những nhà thơ tiền chiến như Nguyễn Bính, Huy Cận, Quang Dũng, Hoàng Cầm…hoặc gần hơn là những ý thơ của Đinh Hùng, Vũ Hoàng Chương, Nguyên Sa…cũng vào lúc đó tôi đã ôm cuốn Việt Nam Thi Nhân Tiền Chiến như là một cuốn sách gối đầu giường. Truyện Kiều, Chinh Phụ Ngâm, Tú Xương là những nhân vật thần tượng của tôi ngày xưa, tôi đã không bỏ một giờ Kim Văn nào vào những năm đầu của Bậc Trung Học. Rồi thời gian qua, khi cô học trò lớp Đệ Thất đã trở thành cô nữ sinh lớp Đệ Nhất, đã biết mơ mộng mưa chiều nắng sớm, đã mở cửa căn nhà nhỏ cho người trong mộng tưởng, thì những bài thơ tình của Vũ Hữu Định, Kim Tuấn, Nguyễn Tất Nhiên… lại là những thần tượng mới. Trong khả năng hạn hẹp, tôi xin được ghi chép lại một vài áng thơ hay trải dài từ vài thập niên trước đến nay.

    Trước hết, chúng ta hãy lắng tai nghe Hàn Mặc Tử nhìn mùa Xuân mà ông đã tưởng tượng thuở trời đất lúc mới khai sinh ra mùa Xuân, đã không có sầu bi ai oán :

    Mai sáng mai, trời cao rộng quá 
    Gió căng hơi và nhạc lên mây 
    Đôi lòng cũng ấm như xuân ấm 
    Chỉ có ao xuân trắng trẻo thay. 

    Mai này thiên địa mới tinh khôi 
    Gió căng hơi và nhạc lên trời 
    Chim khuyên hót tiếng đầu tiên hết 
    Hoa lá hồ nghi sự lạ đời. 

    Trái cây bằng ngọc vỏ bằng gấm 
    Còn mặt trời kia tợ khối vàng 
    Có người trai mới in như nguyết 
    Gió căng hơi và nhạc lên ngàn. 

    (Xuân đầu tiên)

    Cùng một cảnh sắc, mỗi nhà thơ đều có những cái nhìn khác nhau, Tản Đà đã mượn mùa Xuân để thổ lộ những chua chát ê chề khi còn thơ ấu, Hàn Mặc Tử đã tưởng tượng mùa Xuân lúc mà Trời Đất chưa biết gì về là ê chề, đau khổ, còn Vũ Hoàng Chương đã nhìn mùa Xuân qua chiến thắng lẫy lừng cua Nguyễn Huệ trong Trận Đống Đa:

    Nhớ Trận Đống Đa thương mùa Xuân tới 

    Sầu Xuân vời vợi 

    Xuân Tứ nao nao 

    Nghe đêm trừ tịch máu nở hoa đào 

    Ngập giấc xuân tiên lửa trùm quan tái

    Mặt nước Lô Giang lò trầm biếc khói 

    Mây núi Tản Viên lộng tía dương cao 

    Rằng đây: bóng kẻ anh hào 

    Đã về ngự trên ngã ba thời đại 

    Gấm vóc giang sơn còn đây một giải

    Một nhà thơ được nhiều người yêu thích qua lời thơ mộc mạc là Nguyễn Bính, ông đón Xuân bằng chén rượu nồng, cay đắng mừng người yêu đi lấy chồng:

    Cao tay nâng chén rượu nồng

    Mừng em, em sắp lấy chồng xuân nay 

    Uống đi, em uống cho say 

    Để trong mơ sống những ngày xuân qua

    Hoặc ông tả lại mối tình của cô lái đò ngày ngày vẫn đưa khách sang sông, nhưng tình quân thì vẫn biền biệt, chờ đợi hoài không thấy nên một buổi sáng mùa Xuân, cô đi lấy chồng, tạo nỗi buồn cho những khách qua sông.

    Bỏ thuyền bỏ lái bỏ dòng sông 

    Cô lái đò kia đi lấy chồng 

    Vắng bóng cô em từ dạo ấy 

    Để buồn cho những khách sang sông

    Trong những bài Thơ ca ngợi Tết của những nhà thơ hiện đại, ta thấy hầu hết là trước khi đề cập đến chữ Tết, luôn luôn có những từ như tháng Mười Hai, tháng Chạp.

    Tháng Chạp về rồi bé thấy không 

    Một chút màu xanh, một chút hồng 

    Một chút vàng mơ và tím nhạt 

    Chưa giao thừa Tết đã trong anh

    (Mường Mán)

    không những chỉ có từ tháng Mười Hai hoặc tháng Chạp để ngụ ý chỉ cái Tết, mà những từ ngữ nhơ Tờ Lịch, Ngày Tháng, Tuổi hoặc cuối năm cũng là một cách hành văn để ngỏ ý xa xôi bóng gió là Tết sắp đến. Tiếng Việt Nam quả thật là phong phú.

    Xé tờ lịch cũ với năm tháng 

    Tình có phai dần theo tháng năm.

    (Mường Mán)

    Hay

    Thêm một tuổi nghĩa là đi trở lại 

    Những con đường tan nát suốt năm qua 

    hoặc là

    Chiều cuối năm nhạt bóng hoa đào

    (Mường Mán)

    Và mùa Xuân, từ trước đến giờ vẫn là biểu tượng thuần túy, ý nghĩa nhất của cái Tết Việt Nam. Điều này đã được thể hiện rất nhiều trong văn chương.

    Tháng 12 gió về chưa ấm tuổi 

    Cỏ mùa Xuân kề cận ở bên lòng 

    Và ngày tháng đưa ta trở lại 

    Thành phố xưa chợt thấy hoa cười 

    Mùa Xuân chín vàng tươi vui áo mới 

    Nhìn riêng ta lòng đã ngậm ngùi

    (Từ Kế Tường)

    Cũng chưa hẳn không phải chỉ có mùa Xuân là biểu tượng của Tết, các cụ xưa đã dùng hình ảnh hoa đào và ông Đồ, dưới ngòi bút sắc sảo của thi sĩ Vũ Đình Liên bài thơ đã cho chúng ta thấy tinh thần tôn trọng nho học của dân tộc Việt Nam.

    Mỗi năm hoa đào nở 

    Lại thấy ông đồ già 

    Bày mực tàu giấy đỏ 

    Bên phố đông người qua.

    Tết không những chỉ được đề cập trong sách vở, trong thơ, trong nhạc, Tết còn được nâng niu, nhắc nhở trong văn chương truyền khẩu, trong ca dao, trong các câu đối, trong lời mẹ ru con.

    Lẹt tẹt đùng, lẹt tẹt đùng 

    Tết đến sau lưng kể mừng người tủi

    Hay những câu đối bất hủ được truyền tụng mãi tới ngày nay:

    Thịt mỡ dưa hành câu đối đỏ 

    Cây nêu tràng pháo bánh chưng xanh

    Nhưng đó là những cái Tết vàng son trong quá khứ, những cái Tết phủ đầy hương trầm, khói pháo, mặn nồng ly rượu đầu năm. Còn bây giờ, ngoài những kẻ may mắn như chúng ta, thì tại Việt Nam dân tộc ta còn hưởng được những cái Tết như ngày xưa hay không?

    Trong Tiếng Vọng Từ Đáy vực, ngục sĩ Nguyễn Chí Thiện đã phôi bày cho thế giới thấy rõ “mùa xuân bất tận” ở thiên đường Việt cộng.

    Khắp non sông mang nhịp đàn xuân sáng 

    Lòng nặng nề khôn mở đón Xuân sang

    Xuân ước mơ, mơ ước đóng băng rồi 

    Thắm nở đào hoa, sắc lòng tím ngắt 

    Sáng biếc mây trời, tối sầm ánh mắt 

    Giải đời buồn, xuân vẫn tới xuân ơi!

    Muốn cao bay theo khúc đàn Xuân mới 

    Hôn nắng chìm, đôi cánh rủ đau rơi 

    Năm tháng trôi, hồng thắm sắp phai rồi

    Thắm nhạt, hồng phai, tiếng lòng thổn thức 

    Hiến khúc tưng bùng dàn xuân náo nức 

    Lỗi nhịp rồi, xuân hỡi chớ ngân cao!

    Ước mơ chi khi nợ nần cơm áo 

    Còn nặng đè lên hình xác xanh xao 

    Xuân đến kia, hồn nước chửa thaỵ màu 

    Lỗi hẹn cùng Xuân, tiếng đời vắng ngắt 

    Biết đến bao giờ xuân mới tắt 

    Tiếng nghẹn ngào sai lỗi nhịp xuân ơi!

    Xuân thắm tươi, xuân của Đất của Trời

    Xuân xám ngắt, xuân của người của nước!

    (Khắp non sông)

    Ngồi ôn lại ngày buồn ngày vui mà lòng chạnh nhớ quê hương. Bây giờ cũng Xuân về, Tết đến, đồng bào ta chắc sẽ hưởng xuân ở trong lòng, vì chung quanh, mùa Xuân hay Tết chỉ còn là tiếng vọng từ quá khứ bi lãng quên.

    Đêm nay giao thừa, ngoài sân gió thổi 

    Lá vàng rơi, xơ xác cành khô… 

    Sương rắc bụi mờ…

    Ta ngồi viết mấy vần thơ

    Giải niềm oan khổ

    (Nguyễn Chí Thiện)

    Và chúng ta, những người nơi hải ngoại, đón Xuân về, mừng Tết đến thử hỏi chúng ta đã làm gì được cho đồng bào ta ở quê nhà, nơi đất tạm dung, mỗi mùa Xuân là một mốc thời gian để chúng ta nhủ thầm lòng cố gắng. Xin mượn 2 câu thơ của cụ Đông Hồ để kết thúc bài viết:

    Mỗi năm ăn một mùa xuân nhỏ 

    Đợi một mùa xuân lớn chửa về.

    Mùa Xuân lớn đó, có chóng đến hay không, đó là tùy thuộc vào chúng ta cố gắng nhiều hay ít.

  • SỚ TÁO QUÂN

    ANH THUẦN

    Bài đăng trên Phụ trang Á Châu, số Xuân Bính Dần 1986

    SỚ TÁO QUÂN

    Dạ dạ…

    Muôn tâu bệ hạ

    Thần táo qui gia

    Mong lệnh hải hà

    Thiên nhan che chở

    Từ khi thần ở

    Mảnh đất Phù Tang

    Người người rộn ràng

    Làm ăn cật lực

    Ai cũng ra sức

    Tiếp vận bên nhà

    Nên mấy năm qua

    Vẫn danh Ưu Việt

    Nhân số tuy ít

    Nhưng tinh thần nhiều

    Quỳ trước Thiên Triều

    Thần xin khẩn tấu

    Mọi điều không dấu

    Để Bệ Hạ tường

    Về TẾT QUÊ HƯƠNG

    Trong năm Ất Sửu

    Trung ương nghiên cứu

    Chi Bộ thi hành

    Thành công vượt bực

    KANTO ra sức

    KANSAI trổ tài

    HIMEJI oai

    OKINAWA dũng

    OSETO đúng

    Như Tết Quê Hương

    Báo chí địa phương

    Truyền hình khen ngợi!

    Còn có Đại Hội

    Ất Sửu 85

    Kanto hà rầm

    Kansai nhộn nhịp…

    Thần xin tâu tiếp

    VẬN ĐỘNG TỰ DO…

    Triển khai thật to

    Tại LÀNG ĐÔNG TIẾN

    Sau đó di chuyển

    FUJISAWA Rồi

    Rồi về đất nhà

    Tokyo rường cột

    Chữ ký thu tốt

    Vượt hẳn dự trù

    Về CHUYẾN CÔNG DU

    Của HOÀNG CHỦ TỊCH

    Thật là hữu ích

    Cho đồng bào ta

    Sóng gió đã qua

    Hiểu lầm cũng hết

    Sau khi thấm mệt

    Sức lực lại tăng

    Hoạt động rất hăng

    Xin khen Nhật Bản

    Luôn luôn xứng đáng

    Mảnh đất THÀNH ĐỒNG

    Bức xích phá gông

    Diệt loài Quỉ dữ!

    29 tháng 4

    ĐÔNG KINH ĐẠI HỘI

    Chi Bộ lặn lội

    Vạn dặm về đây

    Góp sức dựng xây

    Hạ tầng cơ sở

    Thần xin tiếp sớ

    Về THÁNG TƯ ĐEN

    Giờ dứt ưu phiền

    Người người đứng dậy

    Quyết tâm bẻ gãy

    Chế độ cuồng ngông

    Trên dưới một lòng

    Sát vai KHÁNG CHIẾN

    Trăm người lên tiếng

    Triệu người đáp lời

    Kháng Chiến ra đời

    Toàn dân mãn nguyện

    Thần xin được chuyển

    Lời khen dân Nam

    Đã quyết thời làm

    Không hề nao núng!

    Thiếu tiền mua súng

    Thời dân chung lo

    Kháng Chiến cơm no

    Nhờ dân Tiếp Vận

    Bước đầu lận đận

    Nhưng sẽ huy hoàng

    Mọi việc chu toàn

    Nhờ dân góp sức!

    Hoạt động tích cực

    Có giới thanh niên

    Và các sinh viên

    Du học thuở trước…

    Nơi đây xin được

    Khen XỨ BỘ nhà

    Từ trẻ tới già

    Xả thân không mệt

    Sớ tâu chưa hết

    Còn 74 hàng

    Nói về Nhật Bản

    Thật lắm điều hay!

    KANSAI năm nay

    Giao lưu Việt-Nhật

    Người người tấp nập

    Tham dự đông ghê!

    TOKYO về

    HIMEJI tới

    KYOTO rỗi

    Cũng xuống góp vui

    Nhật- Việt nếm mùi

    Thức ăn dân tộc!

    Thiếu món BÚN ỐC

    Nhưng có VỌNG HƯƠNG

    Rồi lại lên đường

    TRẠI HÈ QUYẾT THẮNG

    Tâm tư trĩu nặng

    Vì Tâm đồng bào

    Chung góp giúp nhau

    Tỏ tình ruột thịt

    Của trao tuy ít

    Nhưng tấm lòng nhiều

    Ôi thật đáng yêu

    TÌNH NGƯỜI TỊ NẠN

    PHONG TRÀO Nhật Bản

    ĐẠI HỘI KỲ III

    Vui cửa vui nhà

    Tăng thêm sinh khí

    Ai cũng quyết chí

    Nỗ lực triển khai

    Chiến Dịch HẢI NGOẠI

    NỨC LÒNG TIẾP VẬN

    KHÁNG CHIẾN VIỆT NAM

    Kết quả huy hoàng

    Nhờ dân tích cực

    Người người ra sức

    GÓP GẠO NUÔI QUÂN

    Già trẻ hợp quần

    Tạo thêm sức mạnh

    Hiệp Hội cám cảnh

    Quyết tâm chấn chỉnh

    Để thêm bản lãnh

    Phục vụ Đồng Bào

    HỘI XUÂN 86

    Dự trù thật xôm

    Đang bắt tay làm

    Được tin sét đánh

    IKAWA lưu manh

    Bôi nhọ dân mình

    Khắp nơi toan tính

    Lấy huyết hắn ta

    Căng nọc y ra

    Triệu roi cùng đét

    ASAHI nói phét

    Tiếp trợ Bạo-quyền

    Ta chẳng để yên

    Quyết ăn thua đủ!

    Mình có thân hữu

    Nhật Bản tiếp tay

    Trong cuộc tỏ bày

    Hành động phản ứng

    Người người đứng vững

    Quyết tâm không nản

    “Hoso”[1] Nhật Bản

    Tiếp trợ cùng ta

    Hoá giải điều tà

    Xây tình thân hữu

    Nippo[2]  tiếp cứu

    Phản pháo dài dài…

    BIỂU DƯƠNG 22

    Ôn hoà triệt để

    Khiến Nhật phải nể

    Dư luận hài lòng

    Sẵn sàng góp cồng

    Với ta đánh gục

    “ASAHI Ô NHỤC

    IKAWA NGU ĐẦN”

    Sang Năm Bính Dần

    Ta cho nổ tiếp

    Dưới trần cần kíp

    Thần Táo phải về

    Trị kẻ u mê

    Cứu nguy trăm họ

    Thần xin chúc Thọ

    Tất cả Thiên Triều

    Người Việt đáng yêu

    Xin Trời ban phước!

    TÁO KHÁNG CHIẾN Á CHÂU

    Xin cúi đầu SAYONARA Thượng Đế

    Tiểu Táo sao lục.


    [1] Đài Phát Thanh Nippon Hoso Nhật Bản

    [2] Nhật Báo Sekai Nippo

  • TÂM THỨC

    Ta thấy lòng thanh thản
    Mặc ngoài kia
    Gió nói lời tự tình với gió
    Ta soi lại dòng sông
    Tiếng khua
    Sóng sánh sóng
    Nghe thời gian trở mình
    Võ vàng bốn mùa Xuân tình tự

    Trên cành cây – lá non
    Chưa kịp chuyển mình hoá hạt yêu thương
    Mặt trời xa vời vợi
    Từ tâm – hoa vàng mở lối
    Bàn chân buông ưu phiền
    Sau lưng – mắt hạc nhìn nhau
    Nhẹ trong hơi thở
    Ta trở về

    Nguyễn Diễm Thuỳ